ابو القاسم سلطانى
262
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
شيح . . . نوع سومى از شيح نيز هست كه آن را سرينون الارمنى الاصفر 7 * مىنامند و حكيم دانشمند ديوسكوريد گويد بعضى اين نوع را ساريفون نامند و آن شيح مىباشد و آن را افسنطين بحرى مىنامند ميوه اين گياه به دست مىچسبد و مانند ابهل زردرنگ مىباشد و پر از دانه است ، خاكستر آن مخلوط با روغن زيتون يا بادام در طاسى سودمند است و روغن آن موى ريش را زود مىروياند . در آبسهها و آماسها سودمند است ، مانع ابتلاء شخص به خوره و سودا مىشود سردرد مىآورد ضماد كردن با آب آن در ورم ملتحمه و خاكستر آن در گودى ايجادشده در اثر قرحه چشم موثر است در تنگ نفس سودمند مىباشد به معده زيان مىرساند كشنده و خارجكننده كرم و كرم كدو ، قاعدهآور و مدر مىباشد و از افسنتين سودمندتر است روغن آن در تب و لرز مفيد است . افسنطين بحرى در گزيدگى كژدم ، رتيل و زهرها سودمند است ( تت قانون عب 435 ) . ابن بيطار ذيل شيح مىنويسد ديوسكوريد گويد برخى ساريفون را افسنتين بحرى مىنامند . . . ( جامع مفردات ج 3 - 75 ) . 8 * شيح . . . انواع آن زياد است حتى بعضى افسنطين و عبيثر آن را جزو اقسام شيح مىآورند ولى معمولا بر دو نوع اطلاق مىگردد يكى آنكه رنگ گل آن زرد و آن ارمنى است و ديگرى نوع قرمز كه آن تركى است . . . و آن قطعكننده بلغم و بازكننده مجارى عروق ، خارجكننده كرم و خلطهاى فاسد و آرامكننده سكسكه ، اسپاسم ، درد پشت و سياتيك است . . . ( تت تذكره 220 ) . شيخ . . . به پارسى درمنه گويند و خشك اقسام او را مىسوزانند گلش خوشبو تلخ و با اندك تندى شبيه به افستين رومى 9 * و اقسام مىباشد و جبلى قويتر از دشتى و هرچه گلش مايل به زردى و برگش شبيه به سداب و نباتش از شبت كوچكتر است شيخ ارمنى نامند و هرچه مايل به تيرگى و با رطوبت چسبنده و گلش زرد است شيح جبلى است و عريض الورق كه گلش سرخ است شيخ خراسانى و شيح تركى نامند . . . و اقسام شيح را مستعمل گل اوست . . . و روغن او كه به دستور روغن گل گيرند جهت رفع لرز تبها و امراض بارده و استسقاء سودمند است ( تحفه 169 ) . صاحب مخزن ذيل ماده شيح مىنويسد به يونانى ساريقون و اقدنيا شجرا و سينا بحريا نيز و به فارسى درمنه نامند . . . صنف ثالث آنكه زردرنگ مىباشد آن را سريقون ارمنى و افسنتين البحر نيز نامند و مختار و بهترين آن ارمنى است . . . ( مخزن 361 ) . قسمت قابل مصرف : قسمت قابل مصرف سرشاخههاى گلدار بهويژه شكوفهها مىباشند . تركيبات شيميائى : شكوفهها و گلها داراى 4 / 0 درصد اسانس ، بتائين Betaine ، كولين Choline ، مواد رزينى ، سانتونين ، بتاسانتونين ، پزودوسانتونين و آرتهميزين Artemisine مىباشند .